Υπέρταση

Αρτηριακή πίεση είναι η πίεση που ασκεί το αίμα στο εσωτερικό τοίχωμα των μεγάλων αρτηριών του σώματος, οι οποίες μεταφέρουν το αίμα από την καρδιά  σε όλα τα υπόλοιπα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού.

Υπέρταση σημαίνει ότι η πίεση είναι σταθερά αυξημένη πάνω από τα φυσιολογικά όρια.

Η αρτηριακή πίεση καταγράφεται με δύο αριθμούς. Ο μεγάλος αριθμός είναι η συστολική πίεση που είναι γνωστή ως μεγάλη πίεση. ενώ ο μικρός αριθμός είναι η διαστολική γνωστή ως μικρή πίεση. Συστολική είναι η πίεση που ασκείται στις αρτηρίες όταν η καρδιά συσπάται για να προωθήσει το αίμα στα όργανα του σώματος, ενώ διαστολική είναι η πίεση όταν η καρδιά χαλαρώνει για να δεχθεί νέο αίμα. Η αρτηριακή πίεση μετράται σε χιλιοστά της στήλης υδραργύρου (mmHg). Γι’ αυτό στα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα καταγράφεται π.χ ως 140/90 αντί για 14/9 που συνηθίζεται να αναφέρεται από το κοινό.

Πότε όμως ένα άτομο θεωρείται ότι πάσχει από υπέρταση? Σύμφωνα τόσο με την Ευρωπαϊκή όσο και με την Ελληνική Εταιρεία Υπέρτασης, υπερτασικός ασθενής θεωρείται αυτός που παρουσιάζει συστολική πίεση > 140mmHg ή διαστολική πίεση > 90mmHg ή εμφανίζει και τις δύο διαταραχές ταυτόχρονα, δηλαδή έχει πίεση >140/90.

 

Αίτια υπέρτασης

Στην πλειονότητά τους οι υπερτασικοί ασθενείς εμφανίζουν τη λεγόμενη ιδιοπαθής υπέρταση. Πρόκειται ουσιαστικά για υπέρταση άγνωστης αιτιολογίας που σχετίζεται κυρίως με την κληρονομικότητα (γονίδια), την ηλικία, αλλά και με άλλους παράγοντες όπως η μακροχρόνια λήψη αυξημένης ποσότητας αλατιού, η παχυσαρκία και η έλλειψη άσκησης. Συνήθως εμφανίζεται μετά την ηλικία των 30 ετών αλλά μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και σε παιδιά. Σε άτομα με υπερτασικούς και τους δύο γονείς η πιθανότητα εμφάνισης της υπέρτασης ξεπερνά το 70%, ενώ όταν υπάρχει ένας γονιός υπερτασικός, η πιθανότητα είναι 30%. Στα άτομα χωρίς κληρονομικό ιστορικό, ο επιπολασμός εμφάνισης της υπέρτασης κυμαίνεται στο 15%. Σε ένα μικρό ποσοστό ασθενών που δεν ξεπερνά το 5% η υπέρταση ονομάζεται δευτεροπαθής, διότι οφείλεται σε ένα συγκεκριμένο νόσημα, το οποίο μπορεί να αντιμετωπισθεί και κατά συνέπεια να επανέλθει και η αρτηριακή πίεση σε φυσιολογικά επίπεδα. Τα αίτια αυτά αφορούν συνήθως παθήσεις των νεφρών, το σύνδρομο άπνοιας στον ύπνο καθώς και διάφορα ενδοκρινολογικά νοσήματα π.χ σύνδρομο Cushing, πρωτοπαθής αλδοστερονισμός, φαιοχρωμοκύττωμα και πολλά άλλα. Η πιθανότητα εμφάνισης υπέρτασης στον γενικό πληθυσμό αυξάνεται με την πάροδο της ηλικίας. Μετά την ηλικία των 65 ετών, 1 στα 2 άτομα εμφανίζει υπέρταση.

 

Επιπλοκές Υπέρτασης

Η υπέρταση αποτελεί τον ισχυρότερο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου και έναν από τους ισχυρότερους παράγοντες για την εκδήλωση καρδιαγγειακών νοσημάτων, όπως είναι το έμφραγμα του μυοκαρδίου, ο αιφνίδιος θάνατος και η καρδιακή ανεπάρκεια. Επίσης προκαλεί απόφραξη σε όλα τα αγγεία του σώματος, με κυριότερο εκπρόσωπο τα αγγεία των κάτω άκρων. Ως συνέπεια της υπέρτασης, εμφανίζεται η κλινική οντότητα της περιφερικής αρτηριακής νόσου, το τελικό στάδιο της οποίας αποτελεί ο εκάστοτε ακρωτηριασμός ενός τμήματος των κάτω άκρων.

Πολλές φορές η κοινή γνώμη διερωτάται ποιά από τις δύο πιέσεις είναι η πιο επικίνδυνη. Η άποψη που επικρατεί ότι η διαστολική (μικρή) πίεση γνωστή και ως πίεση της καρδιάς είναι πιο επικίνδυνη εάν είναι αυξημένη, είναι λάθος. Οι πιέσεις τόσο η συστολική όσο και η διαστολική πρέπει να μην υπερβαίνουν τα φυσιολογικά όρια.

Σε νέους υπερτασικούς ασθενείς <60 ετών βρίσκουμε συνήθως κυρίως αυξημένη την διαστολική πίεση και όχι τόσο τη συστολική, ενώ αντίθετα στους ηλικιωμένους υπερτασικούς >75 ετών παρατηρείται το φαινόμενο της μεμονωμένης συστολικής υπέρτασης, αύξηση δηλαδή αποκλειστικά της συστολικής πίεσης και φυσιολογική τιμή της αντίστοιχης διαστολικής.

Πολλοί ασθενείς ειδικά οι παχύσαρκοι και οι καπνιστές πριν διαγνωστούν επίσημα ως υπερτασικοί παρουσιάζουν τιμές αρτηριακής πίεσης, οι οποίες βρίσκονται πολύ κοντά στα ανώτερα φυσιολογικά όρια, π.χ η συστολική τους πίεση κυμαίνεται μεταξύ 130-139mmHg ενώ η διαστολική μεταξύ 85 -89mmHg, αλλά δεν θεωρούνται ακόμα επίσημα υπερτασικοί ασθενείς. Η οντότητα αυτή ορίζεται ως προϋπέρταση και τις περισσότερες φορές αποτελεί τον προάγγελο της κανονικής υπέρτασης.

 

Διάγνωση Υπέρτασης

Η διάγνωση της υπέρτασης τίθεται αποκλειστικά από τον ιατρό με μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης που πραγματοποιούνται στο ιατρείο, οι οποίες πρέπει να είναι διαδοχικές και να επαναλαμβάνονται σε τουλάχιστον 2 έως 3 επισκέψεις για να τεθεί επίσημα η διάγνωση της υπέρτασης. Ακόμα και σε άτομα που εμφανίζουν πολύ ψηλές τιμές αρτηριακής πίεσης (π.χ >180/90), συστήνουμε εργαστηριακές εξετάσεις, επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και επανεξέταση, εκτός εάν η υπέρταση εμφανίζεται στα πλαίσια κάποιου οξέος καρδιολογικού προβλήματος και χρήζει άμεσης  παρέμβασης.

 

Συμπτώματα και σημεία Υπέρτασης

Η αυξημένη αρτηριακή υπέρταση συνήθως δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα και γι’ αυτό το λόγο διαφεύγει της προσοχής του ασθενούς. Οι περισσότεροι υπερτασικοί ανακαλύπτουν την υπέρταση σε μια τυχαία μέτρηση ή στα πλαίσια κάποιας επιπλοκής που έχουν υποστεί π.χ Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (ΑΕΕ), έμφραγμα μυοκαρδίου και άλλα. Για το λόγο αυτό η υπέρταση πολλές φορές ονομάζεται ύπουλος εχθρός ή βουβός δολοφόνος. Μερικοί ασθενείς όταν η πίεση είναι πολύ αυξημένη (συστολική >200mmHg) αισθάνονται ζάλη, πονοκέφαλο, εμβοές ώτων (βουητό στα αυτιά), εξάψεις, ανησυχία, αίσθημα παλμών και δύσπνοια. Τα συμπτώματα αυτά οφείλονται κυρίως στην ανησυχία και στο άγχος του ασθενούς ότι θα υποστεί ένα ΑΕΕ και όχι τόσο στην αυξημένη πίεση. Ένα άλλο φαινόμενο που παρατηρείται είναι η αυξημένη αρτηριακή πίεση που εμφανίζεται στους ασθενείς που έχουν υποστεί μια ρινορραγία (αιμορραγία από τη μύτη). Στην συγκεκριμένη περίπτωση η υπέρταση οφείλεται στο στρες του ασθενούς για την αιμορραγία και υποστρέφει όταν ο ασθενής ηρεμήσει και σταματήσει η αιμορραγία.

 

Υπέρταση Λευκής Μπλούζας

Σε μερικά άτομα παρατηρείται το φαινόμενο να παρουσιάζουν σταθερά αυξημένη πίεση στο ιατρείο, ενώ σε αντίστοιχες μετρήσεις που πραγματοποιούνται στο σπίτι η πίεση τους να είναι εντός των φυσιολογικών ορίων. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι επικίνδυνο. Οι ασθενείς αυτοί θα ήταν σκόπιμο να υποβληθούν σε 24ωρη καταγραφή της πίεσης για να αποκλειστεί ή να επιβεβαιωθεί η υπέρταση.

 

Συγκεκαλυμμένη Αρτηριακή Υπέρταση

Είναι το φαινόμενο το οποίο παρατηρείται σε μερικούς ασθενείς να παρουσιάζουν σταθερά φυσιολογικές μετρήσεις πίεσης στο ιατρείο αλλά παθολογικές μετρήσεις της πίεσης που πραγματοποιούνται στο σπίτι. Συνήθως αυτοί οι ασθενείς είναι υπερτασικοί.

 

24ωρη καταγραφή της πίεσης

Η 24ωρη καταγραφή της πίεσης, που λανθασμένα αναφέρεται ως Holter πιέσεως είναι ένα φορητό ηλεκτρονικό πιεσόμετρο που μετράει αυτόματα την πίεση κάθε 15-30 λεπτά επί 24 ώρες. Αποτελείται από περιχειρίδα που τυλίγεται στο βραχίονα και από συσκευή μεγέθους λίγο μεγαλύτερου από πακέτο τσιγάρων, που συνδέεται με την περιχειρίδα και τοποθετείται στην ζώνη ή κρεμιέται στον ώμο. Η τεχνική αυτή μας παρέχει τη δυνατότητα πολλαπλών μετρήσεων της πίεσης μακριά από το στρεσσογόνο περιβάλλον του ιατρείου. Δεν είναι απαραίτητη σε όλα τα υπερτασικά άτομα αλλά σε επιλεγμένες περιπτώσεις όπως  π.χ στην υπέρταση της λευκής μπλούζας ή στις περιπτώσεις συγκεκαλυμμένης υπέρτασης.

 

Πως μετράτε η Αρτηριακή Πίεση

Η αρτηριακή πίεση μετράται με ένα όργανο που λέγεται σφυγμομανόμετρο (πιεσόμετρο). Υπάρχουν δύο ειδών πιεσόμετρα:

Τα υδραργυρικά τα οποία απαιτούν εκπαίδευση για τη μέτρηση της πίεσης από μη ειδικό και τα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα τα οποία είναι πιο εύκολα στη χρήση τους. Τα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα που μετρούν την πίεση στον καρπό δεν είναι αξιόπιστα και για αυτό προτιμώνται τα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα του βραχίονα.

Καταρχήν ο ασθενής πρέπει να είναι καθιστός με την πλάτη του ακουμπισμένη σε καρέκλα. Το χέρι του να βρίσκεται σε οριζόντια θέση και ο βραχίονας να αντιστοιχεί στο ύψος της καρδιάς (ακουμπισμένο στο τραπέζι). Η περιχειρίδα εφαρμόζεται κατ’ ευθείαν στο δέρμα και όχι πάνω από ρούχα, με το κέντρο του αεροθάλαμου να εφαρμόζεται στο σημείο που ψηλαφάται η βραχιόνιος αρτηρία και το ακουστικό να τοποθετείται στο ίδιο αυτό σημείο, στο σημείο δηλαδή που ψηλαφάται η αρτηρία. Φουσκώνουμε το πιεσόμετρο μέχρι 200-220mmHg και ξεφουσκώνουμε αργά. Στο σημείο που ακούγεται ο πρώτος σαφής ήχος είναι η συστολική πίεση ενώ όταν ο ήχος εξαφανίζεται είναι η διαστολική. Η πίεση πρέπει να μετράται μετά από 5-10 λεπτά ξεκούρασης και ηρεμίας (1-2 ώρες μετά από σωματική άσκηση) σε ήρεμο και ευχάριστο περιβάλλον με φυσιολογική θερμοκρασία, με τον ασθενή να μην έχει φάει, κουραστεί, καπνίσει ή πιεί καφέ την προηγούμενη 1 ώρα. Εάν ο ασθενής λαμβάνει αντιϋπερτασικά φάρμακα ο γιατρός θα πρέπει να μετρά και πίεση σε όρθια θέση για το ενδεχόμενο ύπαρξης ορθοστατικής υπότασης. Στις περισσότερες περιπτώσεις αρκούν δύο μετρήσεις με μεσοδιάστημα 1-2 λεπτά μεταξύ τους. Στην δεύτερη μέτρηση η πίεση είναι χαμηλότερη. Εάν υπάρχει απόκλιση ανάμεσα στις δύο πιέσεις μεγαλύτερη από 10 mmΗg  πραγματοποιείται και τρίτη μέτρηση.

 

Πόσες μετρήσεις είναι απαραίτητες

Στο σπίτι οι μετρήσεις πρέπει να είναι αρκετές και να  γίνονται σε διαφορετικές ημέρες. Εάν ο ασθενής είναι ρυθμισμένος, πρακτικά 1-2 μετρήσεις την εβδομάδα είναι υπεραρκετές. Σε περιπτώσεις έντονης συναισθηματικής διαταραχής, στρες, πανικός, στεναχώρια, οι μετρήσεις της πίεσης δεν είναι αξιόπιστες. Ο ασθενής πρέπει να μετράει την πίεση του σε καθημερινή βάση και να την καταγράφει μόνο όταν υπάρχει υπόδειξη από τον γιατρό ή όταν πλησιάζει το τακτικό ραντεβού με τον γιατρό του και είναι απαραίτητο να δείξει στον θεράποντα γιατρό του την  καταγραφή των πιέσεων του την προηγούμενη εβδομάδα. Συνήθως οι μετρήσεις πραγματοποιούνται δύο φορές: Μία το πρωί πριν τα αντιϋπερτασικά φάρμακα (αν λαμβάνει) και μία το απόγευμα.

 

Υπέρταση στα παιδιά

Το ποσοστό της υπέρτασης στα παιδιά είναι κυρίως της τάξεως του 1-2% και εκδηλώνεται κυρίως στην εφηβεία. Σε πιο μικρή ηλικία <12 ετών η υπέρταση οφείλεται συνήθως σε κάποιο νόσημα ενώ η εμφάνισή της σε μεγαλύτερα παιδιά είναι σχεδόν αποκλειστικά ιδιοπαθής. Τα περισσότερα παιδιά με ιδιοπαθή υπέρταση στην εφηβεία είναι παχύσαρκα και έχουν υπερτασικούς γονείς. Τα όρια της πίεσης για τη διάγνωση της υπέρτασης στα παιδιά και τους εφήβους ποικίλουν ανάλογα με το φύλο, το ανάστημα και την ηλικία.

 

Θεραπεία της Υπέρτασης

Πλήρη ίαση και εξάλειψη της υπέρτασης δεν είναι εφικτή. Απλώς ο στόχος επικεντρώνεται στην καλή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, γεγονός που επιτυγχάνεται με τον περιορισμό του αλατιού, την μείωση του σωματικού βάρους, την άσκηση και τη λήψη αντιϋπερτασικών φαρμάκων.

 

Τροφές που επηρεάζουν την πίεση

Υπάρχει μια κοινή παραδοχή ότι τα πορτοκάλια αυξάνουν την πίεση. Αυτό ουσιαστικά είναι λάθος γιατί τα πορτοκάλια αποτελούν τροφή πλούσια σε κάλιο, το οποίο είναι απαραίτητο στοιχείο για τους υπερτασικούς ασθενείς, ειδικά σε εκείνους που λαμβάνουν διουρητικά αντιϋπερτασικά φάρμακα. Ο καφές μπορεί να προκαλέσει μια παροδική αύξηση της πίεσης για 1-3 ώρες, η οποία όμως επανέρχεται στα φυσιολογικά επίπεδα. Οι υπερτασικοί λοιπόν μπορεί να καταναλώνουν καθημερινά καφεΐνη εάν δεν παρουσιάζουν κάποιο άλλο πρόβλημα υγείας π.χ ταχυκαρδίες. Η τακτική λήψη σκόρδου επίσης, αποτελεί μια συνήθεια που ρίχνει τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης διότι περιέχει την αλικίνη, μια ουσία με αγγειοδιασταλτικές ιδιότητες.

 

Ηρεμιστικά και Υπέρταση

Τα ηρεμιστικά δεν έχουν καμία θέση στην ρύθμιση της υπέρτασης. Χορηγούνται αποκλειστικά σε καταστάσεις στρες, ανησυχίας και πανικού που ίσως να υπάρχει και αυξημένη αρτηριακή πίεση. Ο όρος νευροπίεση που χρησιμοποιείται τακτικά είναι λανθασμένος και παραπλανητικός και αφορά την αύξηση της πίεσης που ανιχνεύεται σε στρεσσογόνες καταστάσεις.

Πολλές άλλες ουσίες επηρεάζουν την αρτηριακή πίεση. Η λήψη ΜΣΑΦ (μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη) η οποία πραγματοποιείται κατά κόρον κυρίως από ηλικιωμένα άτομα με διάφορα μυοσκελετικά προβλήματα, πρέπει να αποφεύγεται λόγω αύξησης της αρτηριακής πίεσης.

 

Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα υπερτασικά άτομα θα πρέπει να ακολουθούν μια ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, να περιορίσουν την λήψη χλωριούχου νατρίου (αλάτι), να διακόψουν το κάπνισμα αν είναι καπνιστές, να υποβάλλονται σε τακτική αερόβια άσκηση και τέλος να διατηρούν φυσιολογικό BMI (δείκτης μάζας σώματος). Επίσης ο υπερτασικός πληθυσμός θα πρέπει να λαμβάνει συστηματικά την φαρμακευτική αγωγή που του έχει συνταγογραφηθεί και να επισκέπτεται τακτικά τον θεράποντα ιατρό του.