Διαβήτης

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι ένα χρόνιο νόσημα που οφείλεται στην σχετική ή απόλυτη έλλειψη της ινσουλίνης , μιας ορμόνης που παράγεται από τα β-κύτταρα των νησιδίων Langerhans του παγκρέατος. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη διαταραχή του μεταβολισμού της  γλυκόζης, των λιπαρών οξέων και των αμινοξέων, με συνέπεια την αύξηση της γλυκόζης  στο αίμα και την κλινική εκδήλωση του Σακχαρώδους διαβήτη.

Κατηγορίες Σακχαρώδη Διαβήτη

Υπάρχουν τέσσερις τύποι ΣΔ:

ΣΔ Ι 

Είναι αυτοάνοσο νόσημα, χαρακτηρίζεται από παντελής έλλειψη ινσουλίνης, εμφανίζεται συνήθως στην παιδική και εφηβική ηλικία αλλά και στους νεαρούς ενήλικες. Η πρώτη εκδήλωση της ασθένειας είναι η διαβητική κετοοξέωση –διαβητικό κώμα η οποία εκδηλώνεται αιφνίδια, αποτελεί βαριά μεταβολική διαταραχή απειλητική για τη ζωή του ασθενούς και απαιτεί νοσηλεία του ασθενούς σε νοσοκομείο. Στα άτομα που νοσούν από ΣΔ τύπου Ι είναι απαραίτητη η  χορήγηση ινσουλίνης εφ΄ όρου ζωής.

ΣΔ  ΙΙ

Ο τύπος αυτός του διαβήτη είναι ο πιο συχνός και εμφανίζεται κυρίως σε παχύσαρκους ενήλικες αλλά και σε ενήλικες με φυσιολογικό σωματικό βάρος. Η κύρια διαταραχή που εμφανίζεται στον τύπο ΙΙ ΣΔ είναι τόσο η μειωμένη έκκριση της ινσουλίνης από το πάγκρεας, όσο και η αντίσταση της δράσης της ινσουλίνης. Ο ασθενής δηλαδή μπορεί κατά την εκδήλωση της νόσου να διαθέτει φυσιολογικό απόθεμα ινσουλίνης αλλά να μην μπορεί να τη χρησιμοποιήσει λόγω κυρίως της παχυσαρκίας. Η διαταραχή αυτή της ινσουλίνης έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση του σακχάρου του αίματος και κατά συνέπεια την κλινική εκδήλωση του ΣΔ. Αυτή η μορφή του ΣΔ συχνά παραμένει αδιάγνωστη για πολλά χρόνια, γιατί πολλοί ασθενείς δεν παρουσιάζουν έντονα τα συμπτώματα της υπεργλυκαιμίας. Συγκεκριμένα ανακαλύπτουν ότι πάσχουν από ΣΔ ΙΙ είτε διότι ανακάλυψαν σε τυχαίο εργαστηριακό έλεγχο την αυξημένη γλυκόζη αίματος, είτε προσέρχονται στο γιατρό λόγω κάποιας επιπλοκής που τους έχει δημιουργήσει η αυξημένη γλυκόζη. Σε ένα ποσοστό ασθενών ο ΣΔ τύπου ΙΙ εμφανίζεται με έντονη συμπτωματολογία όπως πολυουρία, πολυδιψία και συνοδό απώλεια σωματικού βάρους, συμπτώματα τα οποία αναγκάζουν τον ασθενή να ζητήσει ιατρική βοήθεια και να υποβληθεί στις απαραίτητες εργαστηριακές εξετάσεις.

Παράγοντες που προδιαθέτουν στην εμφάνιση του ΣΔ τύπου ΙΙ είναι η κληρονομική προδιάθεση κυρίως όταν πάσχουν από ΣΔ ΙΙ συγγενείς α βαθμού (γονείς, αδέλφια), η αύξηση της ηλικίας, η παχυσαρκία και η έλλειψη της σωματικής άσκησης. Η θεραπεία αυτού του τύπου ΣΔ είναι στην αρχή τουλάχιστον τα αντιδιαβητικά δισκία και με την πάροδο των χρόνων απαιτείται και προσθήκη ινσουλίνης.

ΣΔ της Κύησης

Είναι ο ΣΔ που εμφανίζεται κατά την διάρκεια της κύησης σε γυναίκες που παρουσιάζουν κληρονομικό ιστορικό ΣΔ κύησης, ΣΔ κύησης σε προηγούμενη εγκυμοσύνη και είναι ως επί τω πλείστον παχύσαρκες. Στους παράγοντες που αναφέρθηκαν συμβάλλουν και ορμονικές διαταραχές που λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια της κύησης. Ο τύπος αυτός του ΣΔ  εξαφανίζεται συνήθως μετά τον τοκετό αλλά ξαναεμφανίζεται σε άλλη εγκυμοσύνη όπως προαναφέρθηκε ή κάνει την επανεμφάνισή του στο απώτερο μέλλον. Παρόλο που κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι απαραίτητη η χορήγηση ινσουλίνης, οι γυναίκες με ΣΔ κύησης θα εμφανίσουν μετά από 10 περίπου χρόνια ΣΔ, που έχει τα χαρακτηριστικά του ΣΔ τύπου ΙΙ .

Άλλοι τύποι ΣΔ

Οφείλονται είτε σε γενετικές διαταραχές της λειτουργίας των β-κυττάρων (MODY 1, MODY 2, MODY 3, MODY 4, MODY 5, MODY 6, ΣΔ LADA), είτε σε νοσήματα του παγκρέατος, φάρμακα, λοιμώξεις, ενδοκρινοπάθεις  καθώς και σε σπάνια γενετικά σύνδρομα.

Κριτήρια για την διάγνωση του Σακχαρώδη Διαβήτη

  • Γλυκόζη νηστείας >126mg. Νηστεία  θεωρείται η μη πρόσληψης τροφής για 8 ώρες. Πρέπει να υπάρχουν 2 μετρήσεις σε  διαφορετικές  ημέρες για να τεθεί η διάγνωση, ή
  • HbA1c >6.5%. Η μέτρηση πρέπει να γίνει σε πιστοποιημένο εργαστήριο, ή
  • Καμπύλη ανοχής της γλυκόζης. Με χορήγηση 75γρ γλυκόζης από το στόμα και στην παθολογική καμπύλη γλυκόζης 2 ώρες μετά το γεύμα, η γλυκόζη αίματος είναι >200mg, ή
  • Τυχαίο  δείγμα  γλυκόζης >200 mg σε ασθενή με συμπτώματα  υπεργλυκαιμίας.

 

Προδιαβήτης

Οι ασθενείς που δεν πληρούν τα κριτήρια για τον ΣΔ, τα οποία αναφέρθηκαν  παραπάνω αλλά παρουσιάζουν κάποιες διαταραχές όπως παθολογική γλυκόζη νηστείας όχι όμως >126 αλλά μεταξύ 110-126, επίσης ασθενείς που έχουν παθολογική καμπύλη γλυκόζης αλλά όχι >200 μετά από 2 ώρες  φόρτιση με 75gr γλυκόζης αλλά με τιμή παθολογική, καθώς και ασθενείς με HbA1c μεταξύ 5.7-6.4, όλοι αυτοί πάσχουν από την διαταραχή που ονομάζεται προδιαβήτης και οι περισσότεροι εξ αυτών θα νοσήσουν στα επόμενα χρόνια από ΣΔ τύπου ΙΙ.

 

Ανίχνευση ατόμων με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΣΔ.

Πολλές φορές άτομα που πάσχουν από ΣΔ δεν γνωρίζουν την ύπαρξή του και η διάγνωση τίθεται από την παρουσία επιπλοκών. Ποιοι ασθενείς λοιπόν πρέπει να ελέγχονται προληπτικά για την ύπαρξη ΣΔ; Ολοι οι ασυμπτωματικοί ασθενείς με BMI (Δείκτη Μάζας Σώματος)> 25kg/m και ένα προδιαθεσικό παράγοντα όπως οικογενειακό ιστορικό ΣΔ, ΣΔ κύησης, δυσλιπιδαιμία και υπέρταση. Εάν τα αποτελέσματα είναι φυσιολογικά ο έλεγχος θα επαναλαμβάνεται ανά 3ετία. Επίσης πρέπει να ελέγχονται ασθενείς >45 ετών με BMI >25 χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου.

 

Επιδημιολογία  ΣΔ

Ο ΣΔ αποτελεί μια παγκόσμια απειλή διότι παρουσιάζει παγκοσμίως ραγδαία αύξηση ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες γεγονός το οποίο αποτελεί σημαντικό πρόβλημα τόσο για τους ασθενείς όσο και για τα κράτη, λόγω των σημαντικών δαπανών της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και νοσηλείας του ΣΔ και των επιπλοκών του.

 

Επιπλοκές ΣΔ

Οι επιπλοκές ταξινομούνται στις μικροαγγειακές και στις μακροαγγειακές

Οι μικροαγγειακές εμφανίζονται ειδικά σε διαβητικούς ασθενείς και είναι

  • Διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Αυτή η διαταραχή αφορά τον αμφιβληστροειδή καιμπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση. Όλοι οι διαβητικοί ασθενείς πρέπει να επισκέφθονται τον οφθαλμίατρο μία φορά τον χρόνο και να υποβάλλονται σε βυθοσκόπηση.
  • Διαβητική νεφροπάθεια. Είναι αίτιο χρόνιας νεφρικής νόσου και οδηγεί σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και στην αιμοκάθαρση.Οι διαβητικοί ασθενείς πρέπει να υποβάλλονται συχνά σε εργαστηριακές εξετάσεις για τον έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας.
  • Διαβητική νευροπάθεια. Είναι η ύπαρξη συμπτωμάτων και αντικειμενικών ευρημάτων σε διαβητικά άτομα αφού αποκλείσουμε άλλα αίτια νευροπάθειας. Συμπτώματα διαβητικής νευροπάθειας είναι οι μυϊκές κράμπες, το έντονο άλγος κάτω άκρων αμφοτερόπλευρα που επειδεινώνεται κυρίως την νύχτα, καθώς και οι παραισθησίες και δυσαισθησίες. Η καλή γλυκαιμική ρύθμιση καθυστερεί την εμφάνιση της διαβητικής νευροπάθειας.

Οι μακροαγγειακές επιπλοκές εμφανίζονται και σε μη διαβητικά άτομα

  • Ισχαιμική καρδιοπάθεια. Οι περισσότεροι διαβητικοί ασθενείς καταλήγουν από εμφράγματα του μυοκαρδίου στα πλαίσια της στεφανιαίας νόσου.
  • Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ). Πολλοί διαβητικοί ασθενείς οι οποίοι παρουσιάζουν και άλλα νοσήματα νοσούν από ΑΕΕ
  • Περιφερική αγγειακή νόσο. Είναι η μειωμένη παροχή αίματος στις μικρές αρτηρίες  των κάτω άκρων. Οι ασθενείς που ανήκουν σε προχωρημένο στάδιο της περιφερικής αγγειοπάθειας κινδυνεύουν με ακρωτηριασμό.

 

Ιατρικές Συμβουλές

Ο ακρογωνιαίος λίθος για να αποτραπεί η εμφάνιση  τόσο των μικρο- όσο και των μακρο-αγγειακών επιπλοκών είναι η άριστη γλυκαιμική ρύθμιση, η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, η σωματική άσκηση καθώς και η ρύθμιση άλλων παραγόντων κινδύνου που συνυπάρχουν π.χ υπέρταση, δυσλιπιδαιμία και κάπνισμα.

 

Γενικά η εμφάνιση του ΣΔ σε γενετικά προκαθορισμένα άτομα θα μπορούσε αν όχι να μηδενιστεί αλλά κυρίως να καθυστερήσει σημαντικά η εμφάνιση της νόσου με υγειονοδιαιτητική παρέμβαση, διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους και αλλαγή γενικά τρόπου ζωής. Δηλαδή τα άτομα αυτά που ανήκουν στην κατηγορία υψηλού κινδύνου, θα πρέπει να εχουν μια ισορροπημένη και υγιεινή διατροφή, που θα έχει μειωμένη πρόσληψη υδατανθράκων και λιπών αλλά θα είναι εμπλουτισμένη με πολλές φυτικές ίνες καθώς και σημαντική πρόσληψη φρούτων και λαχανικών. Η υγιεινή διατροφή πρέπει να συνοδεύεται απαραίτητα και με συχνή αερόβια άσκηση τουλάχιστον 4 φορές εβδομαδιαίως διάρκειας περίπου 30-40 λεπτών.